ایمان: فضیلت- رذیلت – یا غریزه؟

ایمان فضیلت است؟ رذیلت است یا غریزه؟

در یوتیوب شنیدم که ریچارد داوکینز می گفت ((ایمان مادر همه شرها)). ولی از کودکی تا دانشگاه در خانه و مدرسه و رسانه ایمان فضیلت بود. نه فقط یک فضیلت بلکه مادر همه فضیلتها. اصل مهم رسیدن به خدا و منشا خوبی ها. در متون تحقیقی که می نگرم ایمان چیزی نیست جز یک غریضه مثل کنجکاوی – ترس و شهوت.

قصدم از این نوشتار کوتاه این نیست که تکلیف ایمان را روشن کنم. فقط می خواهم این سه دیدگاه مختلف را مرور سریعی کنم شاید انگشت اندیشه.خواننده گزیده شود

۱- ایمان همان فضیلت

این آشنا ترین دیدگاه در بین ما ایرانیهاست. برای نزدیک شدن به حق باید در بست تسلیم آن شد. نیاز به توضیح بیشتر نیست چرا که ما همه این دیدگاه را از بر هستیم. فقط ذکر این نکته کفایت که اگر در درک حق اشتباهی باشد یا کسی چیز دیگری را به عنوان حق به مومن قالب کند چه بسا که ایمان معادل تسلیم شدن در مقابل شر یعنی شر مطلق باشد. این نکته ما را به دیدگاه دوم می رساند.

۲- ایمان همان رذیلت

معنی ایمان چیست؟ قبول داشتن بی چون و چرای چیزی بدون نیاز به دلیل و سند. معنی جهل چیست؟ قبول کردن چیزی (روش سنت و غیره) بدون دلیل و منطق (در نتیجه سند). پس ایمان همان جهل بی چون و چراست. این دیدگاه با تکیه بر تاریخ و مسایل جامعه امروز و دیروز ایمان را مادر تمام رذایل می داند. ایمان را در حقیقت نوعی افراطی از جهل می داند که می تواند تا حدی پیش رود که انسان را از زندگی خالی کند و مقام انسان را در حد ابزاری اورگانیک در خدمت مدرسان ایمان تنزل دهد. تروریست ایدیولوژیک (اعم از مذهبی و غیر مذهبی) شاهد زنده این مدعاست.

۳- ایمان فقط یک غریزه

از دیدگاه زیست شناسان ایمان چیزی نیست جز یک غریزه قوی دیگر در پستانداران که مکمل ترس است. جالب است بدانید که ایمان مختص انسان نیست و مشابه آن در رفتار اکثر پستانداران مشاهده می شود. حتی آزمایشهایی بر روی میمونها شرایطی بسیار مشابه انسان را بررسی کرده اند. سگها به صورت پک (سلسله مراتب) زندگی می کنند. سگهای طبقه پایینتر به سگهای طبقه بالاتر تا حدی ایمان دارند. این ایمان باعث می شود نظام رهبری را در پک سگها ممکن می سازد. در حقیقت اگر ترس ما را ازمواجهه با خطر باز می دارد ایمان به ما اجازه میدهد که با هم به استقبال خطر برویم.  به مانند هر غریزه دیگر ایمان نیز سیستم لذت مغز را تحریک می کند. در حقیقت حس ایمان لذتبخش است. به گمان نیچه انسان مذهبی با برهم زدن مرزهای ایمان و منطق  مطالب را با ایمان اثبات می کند. به قول نیچه اثبات از طریق ایمان اثبات از طریق لذت است و این فقط اثبات خود لذت است.

حالا انصافا به سه جنبه ایمان فکر کنید و ایمان به چیزی که به شما گفته شده نداشته باشید. چرا که طالبان هم به آنچه آموخته اند ایمان دارند. هندوان هم و بوداییان هم ولی همه چیز نمی تواند حق باشد.